1 zasada dynamiki zmiany
Pomaganie często wiąże się z poczuciem bezsilności, gdy brakuje sprawdzonych metod. Ta innowacja to mapa, która pozwala specjalistom skutecznie i podmiotowo wspierać kobiety w drodze do samodzielności.
– Inni w kobietach w kryzysie bezdomności widzą ciągłe porażki, uzależnienia, brak zaradności życiowej. Ja w nich widzę siłę, czułość, którą dają sobie i innym oraz ogromną determinację do zmiany. Zmiana nie zaczyna się od jakichś wielkich rzeczy, od trzęsienia ziemi, tylko od samoświadomości. I to właśnie jest sednem mojej innowacji. Dajemy narzędzia kobietom, żeby mogły iść dalej. – mówi Małgorzata Skała, Prezeska Stowarzyszenia Ziarno Dobra, która stoi za innowacją „Pierwsza zasada dynamiki zmiany”.
I zasada dynamiki zmiany – program, który pozwala kobietom w kryzysie bezdomności wrócić na rynek pracy.
Kobiety doświadczające bezdomności lub opuszczające zakłady karne każdego dnia mierzą się z:
brakiem kompleksowego wsparcia dostosowanego do specyficznych, kobiecych potrzeb
pracą poniżej kwalifikacji lub w szarej strefie, która nie pozwala wyjść z kryzysu
niską samooceną i lękiem przed instytucjami pomocowymi
Jak działa „I zasada dynamiki zmiany”?
Rozwiązanie to program łączący wsparcie rozwojowe, społeczne i aktywizujące, który wzmacnia samodzielność życiową i zawodową uczestniczek. Użytkownicy realizują model w następujących krokach:
Budowanie bezpiecznej przestrzeni: zajęcia odbywają się w atmosferze sprzyjającej godności.
Praca modułowa: kobiety uczestniczą w warsztatach podzielonych na pięć lub sześć modułów (np. identyfikacja zasobów, budowanie zdrowych nawyków, planowanie działań).
Indywidualne towarzyszenie: zamiast sztywnych szkoleń, program oferuje wsparcie w procesie zmiany, ułatwiając podejmowanie własnych decyzji.
Wyznaczanie mikrocelów: uczestniczki uczą się wyznaczać realistyczne cele zawodowe i życiowe, np. przygotowanie do rozmowy kwalifikacyjnej czy stworzenie planu działania na najbliższe półrocze.
Praca na zasobach: program pomaga kobietom przypomnieć sobie ich talenty i umiejętności sprzed kryzysu.
Elementy „I zasady dynamiki zmiany”.
Manual dla osoby prowadzącej: Szczegółowy przewodnik zawierający scenariusze warsztatów „Pierwsza zasada dynamiki zmiany”.
Karty pracy: służą odkrywaniu zasobów, budowaniu sprawczości i motywacji oraz wyznaczaniu mikrocelów.
Formularz oceny: narzędzie służące do rekrutacji kandydatek do programu.
Film instruktażowy: Materiał prezentujący najlepsze praktyki pracy i konkretne ćwiczenia z kobietami w kryzysie.
Powrót do siebie
Aneta – jedna z odbiorczyń innowacji, weszła w kryzys bezdomności uciekając z domu przed przemocowym mężem. Pewnego sierpniowego dnia po prostu spakowała najważniejsze rzeczy i wyszła z domu. Zostawiła ciepły kąt i dobrze płatną pracę. Kryzys bezdomności był jej codziennością przez dwa lata.
– Poznałam ją w ogrzewalni i pomogłam załatwić miejsce w domu dla kobiet w kryzysie bezdomności. – opowiada Małgorzata. – Aneta przystąpiła do naszego programu, stworzyliśmy jej przestrzeń, w której mogła zadbać o siebie, dzięki temu odzyskała swoje umiejętności sprzed kryzysu. Uwierzyła znowu w siebie, przypomniała sobie siebie sprzed kryzysu, odnowiła certyfikaty i wróciła do dobrze płatnej pracy, zgodnej z tym, co chce robić.
Tak właśnie działa moja innowacja „Pierwsza zasada dynamiki zmiany”. Kobiety w kryzysie często podejmują taką pracę „na już” – niskopłatną, często na czarno i niepozwalającą na wyjście z kryzysu.” – opowiada nam Małgorzata.
Historia Anety nie jest odosobnionym przypadkiem. Kobiety w kryzysie bezdomności to grupa, o której mówi się rzadko i płytko. Statystycznie stanowią około 20% osób w kryzysie bezdomności, ale ich doświadczenia są zróżnicowane [MRPiPS, 2024]. Często przed kryzysem miały pracę, kwalifikacje i życie, które nagle zostało przerwane przemocą, chorobą czy uzależnieniem. Kobiety w kryzysie bezdomności doświadczają nie tylko braku dachu nad głową, ale również utraty godności, bezpieczeństwa i siły. Brakuje stabilnej pracy, jedyną możliwością staje się ta poniżej kwalifikacji albo „na czarno”, a system pomocy sprowadza je do jednego schematu. To uniemożliwia powrót do życia.
Co mówią dane?
Liczba kobiet w kryzysie bezdomności w Polsce systematycznie rośnie.
Niewidoczne
6162
tyle kobiet w kryzysie bezdomności stwierdzono podczas ogólnopolskiego badania liczby osób bezdomnych w 2024 r. (Źródło: Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej)
20%
taki odsetek stanowią kobiety pośród całkowitej liczby osób w kryzysie bezdomności (Źródło: Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej)
69%
osób w kryzysie bezdomności żyje samotnie (Źródło: Najpierw Mieszkanie)
?
kobiety częściej korzystają ze wsparcia mieszkaniowego u bliskich, znajomych czy dalszej rodziny – oznacza to, że rzeczywista skala bezdomności kobiet jest prawdopodobnie wyższa niż wskazują oficjalne statystyki
(Źródło: Najpierw Mieszkanie)
Innowacja „I zasada dynamiki zmiany”
Gotowy do wykorzystania program, który przywraca kobietom w kryzysie godność i podmiotowość, dając im konkretne narzędzia do budowania stabilnej przyszłości zawodowej.
Osoba prowadząca program nie musi mieć specjalistycznego wykształcenia, wystarczy odrobina empatii i wiary w podopieczne. Główną cechą powinna być umiejętność nieoceniania tych kobiet.
Małgorzata Skała, Ziarno Dobra
Skąd się wziął pomysł na innowację?
Pomysł na innowację narodził się podczas zwykłej rozmowy po zajęciach, które prowadziła Małgorzata. Jedna z uczestniczek wyznała, że chciałaby wrócić do zawodu, ale nie wie, jak to zaplanować, jak odnowić stare relacje i jaki powinna zrobić pierwszy krok.
– „Kobiety nie potrzebują kolejnego programu, który będzie naprawiał ich życie, tylko potrzebują mapy, która będzie im towarzyszyła w tym procesie zmiany — tak powstała idea. – wspomina Małorzata. – Priorytetem stało się towarzyszenie, przywrócenie sprawczości i narzędzia do praktycznego powrotu na rynek pracy.
Zadanie innowacji jest proste i konkretne: wzmacniać te kobiety, które przed kryzysem miały pracę, i pomóc im wrócić na rynek zawodowy na warunkach stabilnych i satysfakcjonujących. Program ma budzić refleksję: – Chcemy, aby kobiety przypomniały sobie, jak to było pracować na stałe, żeby znalazły to, co może na nowo zmotywować je do podjęcia pracy — zaznaczają autorki innowacji. To nie tylko teoria; to ćwiczenia praktyczne: od odnajdywania talentów po pisanie CV i planowanie mikrocelów.
Kto stoi za innowacją?
Za „Pierwsza dynamiką zmiany” stoi Zespół Stowarzyszenia Ziarno Dobra. Główną autorką jest jego Prezeska – Małgorzata Skała. Innowację tworzyła również Monika Płotkowska – ekspertka przez doświadczenie.
Małgorzata od dziecka miała w sobie niezwykłą wrażliwość na osoby, które życie zepchnęło na margines. Pracuje z ludźmi w kryzysie bezdomności od lat. Dziś jako Prezeska Stowarzyszenia „Ziarno dobra”, innowatorka społeczna i specjalistka udowadnia, że pomoc kierowana do osób w kryzysie bezdomności nie musi być stricte instytucjonalna ani schematyczna.
Dostrzec wrażliwość, tempo i potrzeby kobiet.
Małgorzata zauważyła, że wiele istniejących programów nie odpowiada na specyficzne potrzeby kobiet. Obecny system pomocy jest skrojony pod mężczyzn, bo to oni stanowią 80% osób w kryzysie. System często nie rozróżnia specyfiki kobiecej i męskiej bezdomności, wrzucając wszystkich do jednego worka.
Jak wyglądają dziś programy wsparcia? Często to szybkie, jednorazowe działania: pomoc materialna, wykłady, arteterapia. Schroniska i świetlice działają na miarę możliwości, ale bez narzędzi dostosowanych specjalnie do kobiet. Zbyt często stoimy przed wycinkowym wsparciem, bez planu na długofalowe odzyskanie stabilności.
Z kobietami i dla kobiet
Małgorzata zaprosiła do współpracy Monikę – ekspertkę przez doświadczenie, która przeżyła dwa lata w kryzysie bezdomności i doskonale wiedziała, co czują kobiety w podobnej sytuacji. Jej rola była nieoceniona – współtworzyła program, uczestnicząc w zajęciach i nanosząc poprawki. Wspólnie z innymi uczestniczkami ustalały, co jest im naprawdę potrzebne, a co można wyrzucić do kosza. To dzięki takim uwagom materiały stały się przystępne i trafne. Ta współpraca pokazała, że najlepsze rozwiązania powstają wtedy, gdy słucha się tych, dla których się tworzy.
Kobiety nie potrzebują kolejnego programu, który będzie naprawiał ich życie, tylko potrzebują mapy, która będzie im towarzyszyła w procesie zmiany.
Małgorzata Skała
Dla kogo właściwie jest „Pierwsza zasada dynamiki zmiany”?
- Dla kobiet, które chcą odzyskać stabilność.
- Dla tych, które przed kryzysem miały pracę i stabilne życie.
- Dla osób, które mają talenty i ambicje, ale potrzebują kogoś, kto pomoże im je sobie przypomnieć.
Program jest też skierowany do kobiet zagrożonych kryzysem bezdomności. W trakcie testowania okazało się, że ogromną grupą potrzebującą wsparcia są kobiety w zakładach karnych. Wychodząc na wolność, często trafiają prosto na ulicę, bo nie mają gdzie wrócić. Praca z nimi na kilka miesięcy przed wyjściem pozwoliła uchronić je przed najgorszym scenariuszem. To przykład skalowalności i uniwersalności narzędzia.
Kto może prowadzić taki program?
Z programu może skorzystać każda organizacja, która ma odwagę spojrzeć na bezdomność inaczej: schroniska, domy dla kobiet czy świetlice. Osoba prowadząca program nie musi mieć specjalistycznego wykształcenia, wystarczy odrobina empatii i wiary w podopieczne. „Główną cechą powinna być umiejętność nieoceniania tych kobiet” – zaznacza Małgorzata. Prowadząca nie jest tu nauczycielką, która wytyka błędy, ale towarzyszką, która potrafi być elastyczna i cierpliwa. Czasami trzeba po prostu być, słuchać i stworzyć bezpieczną przestrzeń, w której kobiety poczują się ważne.
Co konkretnie składa się na innowację?
Innowacja to kompletny „gotowiec”. Składa się z podręcznika z instrukcją, scenariuszy spotkań dla prowadzącej, kolorowych kart pracy dla uczestniczek oraz filmu instruktażowego. To narzędzie pomagające wyznaczać mikrocele zawodowe i budować sprawczość.
Rekrutacja, budowanie relacji i praca nad talentami, motywacją oraz nawykami są częścią procesu. Cykl warsztatów trwa około trzech miesięcy i jest podzielony na konkretne etapy, które krok po kroku prowadzą przez proces dochodzenia do zmiany. Wszystko to odbywa się w atmosferze, która bardziej przypomina spotkanie przyjaciółek niż urzędowe szkolenie. Jest kawa, ciasto i ten słynny, kolorowy obrus, który zmienia perspektywę o 180 stopni.
Użytkownicy, którzy testowali program, nie kryli ulgi. „Pracownicy mają trochę lżej, bo dali narzędzie podopiecznym i to jest bardzo fajne, że oni mogą mieć moc twórczą” – mówi jeden z testerów. Zamiast improwizować, mają pod ręką sprawdzony scenariusz, przeprowadzający przez proces krok po kroku.
Efekty przyszły szybciej niż ktokolwiek przypuszczał.
Stworzenie przyjaznej atmosfery pozwoliło uczestniczkom się otworzyć. „Miałyśmy zaplanowane 10 minut na rozmowę, a kiedy panie zaczęły mówić o swoich marzeniach, z 10 zrobiło się 50 minut” – opowiada innowatorka.
Autorki zakładały, że trzy miesiące to będzie dopiero „zalążek” myślenia o zmianie, a tymczasem życie napisało własne scenariusze. Pięć uczestniczek testów znalazło pracę, a jedna zaczęła aktywnie aplikować. Dwie z uczestniczek znalazły miejsce zamieszkania. Kolejna z nich nawiązała współpracę z urzędem pracy, gdzie spotkała się z doradcą zawodowym i została zakwalifikowana na kurs kosmetyczny, o którym marzyła. Monika, współautorka innowacji, wróciła do swojego zawodu i dziś doradza klientom w profesjonalnym sklepie ze sprzętem rehabilitacyjnym.
Zmiany zaszły jednak znacznie głębiej. Jedna z kobiet, dzięki nowo odzyskanej pewności siebie, odważyła się odnowić relacje z rodziną, które od lat były zerwane. Inna podsumowała swój udział w programie krótkim, ale poruszającym zdaniem: „Teraz wiem, że nie jestem tą kruchą osobą, jak mi zawsze wmawiano”. Uczestniczki zobaczyły się z zupełnie innej strony i uwierzyły w siebie.
Inni w kobietach widzą ciągłe porażki, uzależnienia, brak zaradności życiowej, a ja w nich widzę siłę, czułość i ogromną determinację do zmiany.
Małgorzata Skała, innowatorka, prezeska stowarszyszenia „Ziarno Dobra”
Zdjęcia: Małgorzata Skała, „Ziarno Dobra”.